به ايشان مىكرديم ايشان نيز اطاعت مىكردند . بعداز اين اتّفاق امام اصحاب خود را امر كردند تا وسايل ايشان را به كاروان ديگرى منتقل سازند ، حجّاج كوفى از ايشان خواستند تا در بين آنها باقى بمانند ، امام عليه السلام به آنها فرمودند : من از كاروانى شما مىروم چون مرا شناختيد ، و من از اينكه در كاروان باشم كه مرا مىشناسند اكراه دارم . اين روايت بوضوح بر لزوم خضوع و فروتنى در مقابل خدا در حجّ دلالت مىكند ، خضوعى كه در طول زندگى انسان بايد با او همراه شود . امام صادق عليه السلام دراين رابطه مىفرمايند : « هيچ بقعه‌اى محبوبتر از مسعى - راه بين صفا و مروه - در نزد خدا نيست چون هر ستمكارى را خوار مىسازد . « 1 » » اين حكمت حجّ حكمتى است كه در ساير عبادات و احكام الهى نيز جارى مىباشد ، چون حالت خضوع و فروتنى در مقابل خداى متعال هميشه از انسان خواسته شده است . از حكمتها و علل ديگرى كه خداوند به سبب آن حج را واجب گردانيد در حقيقت ذوب شدن جامعهء اسلام در خودش و تولّد جامعه‌اى يكدست در خلال حجّ مىباشد ؛ مسلمانان آسيا با مسلمانان اروپا ملاقات مىكنند ، وسياهان با سفيدان ملاقات مىكنند . . همه به مبادلهء آراء دربارهء اوضاع و احوال جامعهء خود مىپردازند ، و براى انجام اوامر و ترك نواهى با خداى متعال تجديد عهد مىكنند . و تمامى حجّاج از اين ملاقاتها در راستاى تحقّق بخشيدن به اوامر الهى استفاده مىكنند .

--> ( 1 ) - فروع كافى ، ج 4 ، ص 434 ، ح 3 .